Cảnh giác với thủ đoạn lừa đảo núp bóng dịch vụ công trực tuyến

Tạo tình huống khẩn cấp để khiến nạn nhân mất cảnh giác

Lợi dụng việc ngày càng nhiều dịch vụ công và giao dịch ngân hàng được thực hiện trên môi trường số, các đối tượng liên tục thay đổi phương thức hoạt động. Chúng thường tự xưng là cán bộ công an, nhân viên ngân hàng, cán bộ Bảo hiểm xã hội hoặc cơ quan thuế, sau đó thông báo người dân cần cập nhật VNeID, chuẩn hóa thông tin căn cước công dân, xác thực sinh trắc học hoặc đồng bộ dữ liệu để tránh bị khóa tài khoản. Điểm chung của các vụ việc là đối tượng luôn tạo tâm lý cấp bách, yêu cầu người dân thực hiện ngay các thao tác trong thời gian đang nghe điện thoại.

Sau khi tạo được lòng tin, đối tượng gửi đường link, mã QR hoặc yêu cầu người dùng tải tệp cài đặt có định dạng APK trên điện thoại Android. Đây thực chất là ứng dụng giả mạo có chứa mã độc. Khi cài đặt, ứng dụng sẽ yêu cầu người dùng cấp quyền trợ năng (Accessibility), quyền đọc tin nhắn, quyền điều khiển thiết bị hoặc quyền hiển thị trên các ứng dụng khác. Nếu người dùng đồng ý, mã độc có thể theo dõi thao tác trên điện thoại, đánh cắp tên đăng nhập, mật khẩu ngân hàng, mã OTP, Smart OTP và điều khiển thiết bị từ xa để chuyển tiền khỏi tài khoản.

Giả mạo Cổng Dịch vụ công để lừa đảo “phạt nguội”

Bên cạnh thủ đoạn yêu cầu cài đặt ứng dụng giả mạo, lực lượng chức năng còn ghi nhận tình trạng các đối tượng giả mạo Cổng Dịch vụ công quốc gia để gửi thông báo vi phạm giao thông và yêu cầu người dân nộp “phạt nguội”. Các đối tượng thường sử dụng tin nhắn SMS, Zalo hoặc các nền tảng mạng xã hội để gửi thông báo phương tiện vi phạm giao thông, kèm theo đường link yêu cầu người nhận truy cập để kiểm tra thông tin hoặc nộp phạt. Các trang web giả mạo được thiết kế với giao diện gần giống cổng thông tin chính thức, khiến người dân dễ nhầm lẫn và mất cảnh giác.

Sau khi truy cập, nạn nhân được yêu cầu đăng nhập hoặc cung cấp các thông tin như số căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, mật khẩu, mã OTP. Trong một số trường hợp, đối tượng còn yêu cầu người dân chuyển tiền với lý do nộp phạt vi phạm giao thông. Khi có được các thông tin này, các đối tượng có thể chiếm quyền kiểm soát tài khoản và chiếm đoạt tài sản của nạn nhân.

Cơ quan nhà nước và ngân hàng không yêu cầu cài ứng dụng qua đường link lạ

Để nhận diện đúng thủ đoạn lừa đảo, người dân cần lưu ý rằng cơ quan công an, Bảo hiểm xã hội, ngân hàng và các cơ quan nhà nước không yêu cầu tải ứng dụng qua đường link, mã QR hoặc tệp APK được gửi qua Zalo, Facebook, Messenger, SMS hoặc email. Ngân hàng cũng không yêu cầu khách hàng cung cấp mật khẩu, mã OTP, Smart OTP hoặc chia sẻ màn hình điện thoại để hỗ trợ giao dịch.

Tương tự, cơ quan Công an và các cơ quan nhà nước không yêu cầu người dân chuyển tiền nộp phạt vi phạm giao thông thông qua tin nhắn cá nhân, cuộc gọi hoặc các đường link không chính thống. Vì vậy, để tra cứu thông tin vi phạm giao thông và “phạt nguội”, người dân chỉ nên thực hiện trên các kênh chính thức như ứng dụng VNeTraffic, trang thông tin điện tử của Cục Cảnh sát giao thông hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Khuyến cáo phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng

Khi nhận được cuộc gọi hoặc tin nhắn yêu cầu cài đặt ứng dụng, cập nhật thông tin hoặc chuyển tiền, người dân cần bình tĩnh kiểm chứng qua tổng đài hoặc kênh chính thức của cơ quan, tổ chức có liên quan. Đồng thời, tuyệt đối không truy cập các đường link được gửi qua tin nhắn SMS, Zalo hoặc mạng xã hội từ các số điện thoại, tài khoản không rõ nguồn gốc; không cung cấp thông tin cá nhân, số căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, mật khẩu, mã OTP hoặc Smart OTP cho bất kỳ cá nhân, tổ chức nào qua điện thoại hoặc trên không gian mạng.

Bên cạnh đó, người dân chỉ nên cài đặt ứng dụng từ Google Play hoặc App Store, không cài đặt ứng dụng từ nguồn không rõ ràng và không cấp quyền điều khiển thiết bị cho ứng dụng lạ. Nếu đã lỡ cài đặt ứng dụng nghi ngờ chứa mã độc, cần ngắt kết nối Internet, liên hệ ngay với ngân hàng để khóa tài khoản, đổi mật khẩu và trình báo cơ quan công an để được hỗ trợ. Khi phát hiện tin nhắn, cuộc gọi hoặc đường dẫn có dấu hiệu giả mạo, người dân cần kịp thời thông báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất để được hướng dẫn, xử lý theo quy định.

Hành vi vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự

Không chỉ tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân, hành vi giả mạo ứng dụng của cơ quan nhà nước hoặc ngân hàng để lừa người dân cài đặt và chiếm đoạt tài sản còn có thể bị xử lý cả về hành chính và hình sự. Về xử phạt vi phạm hành chính, điểm a khoản 1 Điều 95 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 20 - 30 triệu đồng đối với cá nhân lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân. Theo quy định của nghị định, tổ chức vi phạm bị phạt gấp 02 lần mức phạt đối với cá nhân.

Bên cạnh đó, điểm a khoản 3 Điều 94 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 50 - 70 triệu đồng đối với tổ chức cung cấp dịch vụ mạng xã hội không thực hiện trách nhiệm ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật hoặc thông tin vi phạm pháp luật theo quy định. Ngoài hình thức phạt tiền, cơ quan có thẩm quyền còn có thể buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả khác.

Đối với trường hợp giả danh cơ quan nhà nước hoặc ngân hàng nhằm chiếm đoạt tiền trong tài khoản, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, người dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản trị giá từ 02 triệu đồng trở lên có thể bị truy cứu về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, với mức hình phạt từ cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 20 năm, thậm chí tù chung thân nếu chiếm đoạt tài sản có giá trị đặc biệt lớn.

Ngoài ra, nếu hành vi được thực hiện thông qua mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử, người phạm tội còn có thể bị xử lý theo Điều 290 Bộ luật Hình sự năm 2015 về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản, với mức phạt cao nhất đến 20 năm tù. Trước những thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao ngày càng tinh vi, người dân cần nâng cao tinh thần cảnh giác, đồng thời thường xuyên tuyên truyền, nhắc nhở người thân và bạn bè nhận diện các dấu hiệu giả mạo trên không gian mạng.