Những điểm mới đáng chú ý của Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi)

Ngày 23/01/2026, Bộ Tư pháp đã chủ trì cuộc họp tổ soạn thảo hồ sơ chính sách Luật Luật sư (sửa đổi). Thừa ủy quyền của Thứ trưởng Phan Chí Hiếu, Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp Lê Xuân Hồng chủ trì cuộc họp. Theo dự thảo Tờ trình, Luật Luật sư (sửa đổi) tập trung vào 03 nhóm chính sách lớn:

Chính sách 1: Xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực chuyên môn; hoàn thiện cơ chế bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động hành nghề của luật sư.

Chính sách 2: Phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy tổ chức hành nghề luật sư hoạt động chuyên nghiệp, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, hội nhập quốc tế và chủ trương phát triển kinh tế tư nhân.

Chính sách 3: Đổi mới quản lý Nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư theo hướng hiệu lực, hiệu quả, thực hiện phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số; nâng cao năng lực, trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư.

Trong 03 nhóm chính sách trên, chính sách về xây dựng đội ngũ luật sư nhận được sự quan tâm đặc biệt do có tác động trực tiếp đến những người mong muốn trở thành luật sư và hành nghề luật sư.

Bổ sung tiêu chuẩn về tư tưởng, bản lĩnh nghề nghiệp đối với luật sư

Theo Luật Luật sư năm 2006, sửa đổi, bổ sung năm 2012, người muốn trở thành luật sư phải đáp ứng các tiêu chuẩn: “Công dân Việt Nam trung thành với Tổ quốc, tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, có phẩm chất đạo đức tốt, có bằng cử nhân luật, đã được đào tạo nghề luật sư, đã qua thời gian tập sự hành nghề luật sư, có sức khoẻ bảo đảm hành nghề luật sư”. Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) đề xuất bổ sung tiêu chuẩn về tư tưởng, bản lĩnh nghề nghiệp đối với luật sư, trong đó có tiêu chuẩn “bản lĩnh chính trị vững vàng”. Việc bổ sung tiêu chuẩn này nhằm phù hợp với Nghị quyết 27-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, hướng đến xây dựng đội ngũ luật sư có nhận thức đúng đắn về thể chế chính trị, có ý thức và trách nhiệm bảo vệ công lý, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc. Tuy nhiên, “bản lĩnh chính trị vững vàng” là một khái niệm có tính lý luận, trong khi yêu cầu đối với từng ngành nghề, lĩnh vực có thể khác nhau. Vì vậy, cần có các quy định và tiêu chí đánh giá chi tiết, cụ thể, phù hợp với đặc thù của nghề luật sư. Việc cụ thể hóa tiêu chí đánh giá cũng góp phần bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật, tránh tình trạng lạm dụng, tùy tiện hoặc gây khó khăn cho người xin cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư.

Chuyển từ “người tập sự hành nghề luật sư” sang “luật sư tập sự”

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) là sửa đổi chế định “người tập sự hành nghề luật sư” thành chế định “luật sư tập sự”. Theo định hướng sửa đổi, luật sư tập sự có thể gia nhập Đoàn Luật sư ngay từ giai đoạn tập sự. Phạm vi công việc mà luật sư tập sự được thực hiện cũng được mở rộng và quy định cụ thể hơn, bao gồm việc thực hiện tư vấn pháp luật và tham gia tố tụng dưới sự hướng dẫn của luật sư chính thức. Sự thay đổi này không chỉ liên quan đến tên gọi mà còn mở rộng phạm vi quyền của luật sư tập sự trong hoạt động hành nghề trên thực tế. Qua đó, luật sư tập sự có điều kiện trực tiếp thực hiện các công việc của luật sư, tích lũy kinh nghiệm và nâng cao kỹ năng hành nghề. Đây là điểm mới so với Luật Luật sư năm 2006, sửa đổi, bổ sung năm 2012. Theo quy định hiện hành, người tập sự hành nghề luật sư được giúp luật sư hướng dẫn trong hoạt động nghề nghiệp nhưng không được đại diện, bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho khách hàng tại phiên tòa và không được ký văn bản tư vấn pháp luật. Người tập sự hành nghề luật sư được đi cùng luật sư hướng dẫn gặp gỡ người bị tạm giữ, bị can, bị cáo, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án hình sự; nguyên đơn, bị đơn và các đương sự khác trong vụ việc dân sự, vụ án hành chính khi được người đó đồng ý. Người tập sự cũng được giúp luật sư hướng dẫn nghiên cứu hồ sơ vụ, việc; thu thập tài liệu, đồ vật, tình tiết liên quan đến vụ, việc và thực hiện các hoạt động nghề nghiệp khác. Ngoài ra, người tập sự được tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng và thực hiện các dịch vụ pháp lý khác theo sự phân công của luật sư hướng dẫn khi được khách hàng đồng ý.

Việc mở rộng quyền cho luật sư tập sự cần đi cùng với các quy định ràng buộc trách nhiệm của luật sư tập sự và luật sư hướng dẫn, đồng thời xác định rõ giới hạn quyền tham gia hoạt động hành nghề trên thực tế. Theo đó, hoạt động của luật sư tập sự cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn và có sự tham gia của luật sư hướng dẫn, đồng thời có sự đồng ý bằng văn bản của khách hàng.

Rà soát chính sách miễn, giảm đào tạo và tập sự hành nghề luật sư

Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) cũng rà soát các đối tượng được miễn, giảm thời gian tập sự hành nghề luật sư, đồng thời bổ sung một số đối tượng được giảm thời gian đào tạo nghề luật sư như Chấp hành viên, thanh tra viên trong lĩnh vực pháp luật và trợ giúp viên pháp lý. Bên cạnh đó, Dự thảo nâng cao điều kiện được miễn đào tạo nghề luật sư nhằm nâng cao chất lượng và tiêu chuẩn trở thành luật sư. Theo hướng đề xuất, những người nguyên là thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên muốn trở thành luật sư phải có thời gian giữ chức danh nêu trên ít nhất 01 nhiệm kỳ, tương đương 05 năm, và phải trải qua thời gian đào tạo nghề luật sư từ 03 đến 06 tháng. Việc sửa đổi này xuất phát từ đặc thù của nghề luật sư. Bên cạnh yêu cầu về chuyên môn, kiến thức và kinh nghiệm pháp luật, nghề luật sư còn đòi hỏi kỹ năng hành nghề, trách nhiệm và đạo đức ứng xử trong quá trình hành nghề. Hiện nay, một số người từng giữ các chức danh như Thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên cao cấp, giáo sư, tiến sỹ ngành luật được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư mà không phải trải qua lớp đào tạo nghề luật sư và thời gian tập sự. Mặc dù các đối tượng này có chuyên môn và kiến thức pháp luật, kinh nghiệm của họ có thể tập trung vào một lĩnh vực nhất định, trong khi luật sư được hành nghề trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Khi chuyển sang hành nghề luật sư, họ có thể vẫn giữ tư duy tố tụng cũ, có biểu hiện áp đặt hoặc tận dụng các mối quan hệ cũ tại cơ quan tiến hành tố tụng để tạo lợi thế không công bằng trong quá trình giải quyết vụ án, làm ảnh hưởng đến hình ảnh của luật sư và vi phạm các quy tắc đạo đức nghề nghiệp. Vì vậy, khi chuyển sang hành nghề luật sư, các chức danh này cần trải qua thời gian đào tạo nghề luật sư để nắm được các quy định và quy tắc ứng xử của luật sư trong quá trình hành nghề. Tùy từng chức danh, thời gian đào tạo nghề luật sư có thể được quy định khác nhau, qua đó góp phần nâng cao chất lượng và uy tín của đội ngũ luật sư.

Mở rộng điều kiện hành nghề luật sư đối với viên chức

Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) còn đề xuất mở rộng điều kiện hành nghề luật sư đối với viên chức. Theo đó, viên chức giảng dạy tại các cơ sở đào tạo pháp luật có thể trở thành luật sư nếu đáp ứng một số điều kiện nhất định như không làm ảnh hưởng đến nhiệm vụ chính, bảo đảm thời gian công tác và không giữ vị trí quản lý. Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng đối với viên chức làm công tác nghiên cứu và quản lý trong lĩnh vực pháp luật. Việc mở rộng đối tượng cần đi cùng với cơ chế kiểm soát chặt chẽ để tránh xung đột lợi ích.

Rà soát quyền, nghĩa vụ của luật sư và thành phần Hội đồng thi luật sư

Ngoài các nội dung trên, Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) còn rà soát, bổ sung các quyền, nghĩa vụ của luật sư và quy định về thành phần Hội đồng thi luật sư. Những điều chỉnh này hướng đến việc hoàn thiện cơ chế hành nghề, nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư và bảo đảm sự phù hợp giữa Luật Luật sư với các quy định pháp luật có liên quan.

Phát triển thị trường dịch vụ pháp lý và đổi mới quản lý Nhà nước

Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) hướng đến phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, đồng thời thúc đẩy các tổ chức hành nghề luật sư hoạt động theo hướng chuyên nghiệp và hiệu quả. Cùng với đó, hoạt động quản lý Nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư được định hướng đổi mới theo hướng phân cấp, phân quyền, tăng cường ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số. Dự thảo cũng đề cao vai trò tự quản của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư, qua đó nâng cao năng lực và trách nhiệm của các tổ chức này trong quá trình quản lý hoạt động luật sư và hành nghề luật sư.

Sự cần thiết phải sửa đổi Luật Luật sư

Luật Luật sư năm 2006, sửa đổi, bổ sung năm 2012 được ban hành trước khi một số luật nội dung và Bộ luật tố tụng có hiệu lực. Vì vậy, một số quy định của Luật Luật sư hiện nay không còn tương thích hoặc phù hợp với các quy định pháp luật có liên quan. Trong bối cảnh xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, hoạt động hành nghề luật sư có tác động đến các quan hệ trong đời sống chính trị, kinh tế và xã hội. Những thay đổi mạnh mẽ về kinh tế, xã hội và ảnh hưởng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư cũng đặt ra yêu cầu điều chỉnh đối với tổ chức và hoạt động của luật sư. Do đó, việc sửa đổi toàn diện Luật Luật sư là cần thiết nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập trong quá trình thực thi luật hiện hành, đồng thời tạo điều kiện tiếp tục phát triển hoạt động luật sư theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả, kỷ cương và kỷ luật, phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, tình hình phát triển kinh tế - xã hội và thông lệ quốc tế. Với 03 nhóm chính sách được đề xuất, Luật Luật sư (sửa đổi) được kỳ vọng tạo ra hành lang pháp lý thông thoáng để thúc đẩy hoạt động của luật sư và tổ chức hành nghề luật sư phát triển mạnh mẽ, chuyên nghiệp hơn, đồng thời vẫn bảo đảm sự chặt chẽ trong việc tuân thủ pháp luật về luật sư và đạo đức nghề nghiệp luật sư. Những điều chỉnh này cũng góp phần xây dựng hình ảnh, uy tín của nghề luật sư, khẳng định vị trí, vai trò của đội ngũ luật sư trong công cuộc cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và hội nhập quốc tế.