1. Mức giảm hình phạt khi đã khắc phục một phần hậu quả

Theo điểm a khoản 4 Điều 6 và khoản 5 Điều 5 Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP, sau khi hết thời hạn hoãn chấp hành hình phạt hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù mà hậu quả thiệt hại vẫn chưa được khắc phục toàn bộ, Tòa án có thể xem xét giảm mức hình phạt đã tuyên. Việc xem xét dựa vào hiệu quả kinh tế – xã hội đối với địa phương, đất nước và tỷ lệ khắc phục thiệt hại tại thời điểm ra quyết định.

2. Trường hợp lập công, đã quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo

Điểm b khoản 4 Điều 6 quy định cơ chế xem xét riêng đối với người bị kết án đã khắc phục được một phần thiệt hại, đồng thời thuộc một trong các trường hợp: lập công, đã quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo. Mức giảm tối đa trong nhóm này cao hơn so với trường hợp thông thường.

Lưu ý: Đây là các ngưỡng giảm tối đa mà pháp luật cho phép cân nhắc, không phải tỷ lệ giảm đương nhiên. Quyết định cụ thể thuộc thẩm quyền của Tòa án và phụ thuộc việc đáp ứng toàn bộ điều kiện áp dụng.

3. Không có điều kiện khắc phục thiệt hại có được xét giảm?

Khoản 6 Điều 6 Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP cho phép Tòa án xem xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù đối với người đang chấp hành án đáp ứng điều kiện tại khoản 1 và khoản 2 Điều 6 Nghị quyết 29/2026/QH16 nhưng thực sự không có điều kiện khắc phục hậu quả thiệt hại. Trong trường hợp này, mức giảm tối đa không vượt quá một phần tư hình phạt đã tuyên; Tòa án còn xem xét tính chất, mức độ vi phạm, nhân thân và các tình tiết khác.

Việc không có điều kiện khắc phục được xác định theo tình trạng không có tài sản, thu nhập hoặc nguồn tài chính hợp pháp khác để thực hiện nghĩa vụ, hoặc không có tổ chức, cá nhân liên quan khắc phục thay. Ngược lại, theo khoản 7 Điều 6, người có khả năng và điều kiện khắc phục nhưng không thực hiện thì không được xét giảm theo cơ chế đặc thù này.

4. Phạm vi áp dụng và những giới hạn cần lưu ý

Cơ chế tại Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP hướng dẫn thực hiện Nghị quyết 29/2026/QH16, liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật về đất đai xảy ra trước thời điểm Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực, trong bối cảnh tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc đối với các dự án tồn đọng, kéo dài. Việc thuộc nhóm hành vi đất đai không đồng nghĩa mọi bản án đều được giảm; từng trường hợp phải đáp ứng các căn cứ và điều kiện cụ thể.

Khi một người bị xét xử về nhiều hành vi, cơ chế đặc thù chỉ được xem xét đối với hành vi vi phạm pháp luật về đất đai đủ điều kiện. Tương tự, trong vụ án có nhiều bị can, bị cáo, cơ chế này không tự động áp dụng cho tất cả những người tham gia vụ án.

Đối với trường hợp thuộc khoản 1 và khoản 2 Điều 6 Nghị quyết 29/2026/QH16 mà dự án, công trình đã hoàn thành nhưng chưa khắc phục hậu quả thiệt hại, Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP xác định không áp dụng một số biện pháp tạm đình chỉ, hoãn theo cơ chế đặc thù; việc giải quyết, xét xử và thi hành án tiếp tục tuân theo pháp luật liên quan.

5. Trình tự, thủ tục xem xét

Khoản 5 Điều 6 Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP quy định việc xem xét, trình tự và thủ tục liên quan đến hoãn chấp hành hình phạt, miễn chấp hành hình phạt, giảm mức hình phạt đã tuyên và tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù được thực hiện theo pháp luật tố tụng hình sự, thi hành án hình sự và thi hành án dân sự. Cơ quan có thẩm quyền cần rà soát bản án, tài liệu chứng minh mức độ khắc phục hậu quả, tình trạng tài sản và các điều kiện khác theo quy định.

6. Ý nghĩa thực tiễn

Quy định phân biệt rõ người tích cực khắc phục thiệt hại, người có hoàn cảnh đặc biệt, người thực sự không có khả năng khắc phục và người có khả năng nhưng không thực hiện nghĩa vụ. Nhờ đó, mức độ khắc phục hậu quả trở thành yếu tố quan trọng trong xem xét chính sách khoan hồng, đồng thời vẫn duy trì yêu cầu đánh giá cụ thể từng hồ sơ.

Đối với người bị kết án hoặc người đại diện, việc chuẩn bị hồ sơ thể hiện tỷ lệ đã khắc phục, chứng từ thanh toán, tài liệu về tình trạng sức khỏe, công trạng hoặc khả năng tài chính có ý nghĩa thiết thực khi đề nghị xem xét. Không nên chỉ căn cứ vào bảng tỷ lệ để mặc nhiên xác định thời hạn tù còn lại.