Doanh nghiệp có được phạt tiền người lao động khi vi phạm nội quy không?

Trong quá trình quản lý lao động, một số doanh nghiệp áp dụng hình thức phạt tiền hoặc cắt lương đối với người lao động có hành vi vi phạm nội quy, quy chế nội bộ. Tuy nhiên, pháp luật lao động chỉ cho phép người sử dụng lao động áp dụng các hình thức xử lý kỷ luật lao động nhất định và nghiêm cấm việc dùng hình thức phạt tiền, cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động. Do đó, ngay cả khi người lao động có hành vi vi phạm nội quy lao động, doanh nghiệp cũng không được tự ý thu tiền hoặc khấu trừ lương để xử lý vi phạm. Trường hợp áp dụng sai hình thức xử lý, người sử dụng lao động có thể bị xử phạt vi phạm hành chính và buộc hoàn trả toàn bộ khoản tiền đã thu hoặc phần tiền lương đã cắt của người lao động.

Doanh nghiệp có được phạt tiền người lao động không?

Theo Điều 124 Bộ luật Lao động 2019, các hình thức xử lý kỷ luật lao động gồm:

• Khiển trách;

• Kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng;

• Cách chức;

• Sa thải.

Đây là các hình thức xử lý kỷ luật lao động mà người sử dụng lao động được phép áp dụng khi người lao động có hành vi vi phạm và đáp ứng các điều kiện xử lý theo quy định. Bên cạnh đó, Điều 127 Bộ luật Lao động 2019 quy định các hành vi bị nghiêm cấm khi xử lý kỷ luật lao động, bao gồm:

• Xâm phạm sức khỏe, danh dự, tính mạng, uy tín, nhân phẩm của người lao động;

• Phạt tiền, cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động;

• Xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động có hành vi vi phạm không được quy định trong nội quy lao động hoặc không thỏa thuận trong hợp đồng lao động đã giao kết hoặc pháp luật về lao động không có quy định.

Như vậy, phạt tiền hoặc cắt lương không phải là hình thức xử lý kỷ luật lao động được pháp luật cho phép. Cụ thể, dù người lao động có hành vi vi phạm quy định của doanh nghiệp, vi phạm nội quy lao động hoặc không hoàn thành yêu cầu công việc, người sử dụng lao động cũng không được dùng việc thu tiền hoặc trừ lương để thay thế cho các hình thức xử lý kỷ luật lao động tại Điều 124 Bộ luật Lao động 2019. Doanh nghiệp chỉ được xem xét áp dụng một trong các hình thức khiển trách, kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng, cách chức hoặc sa thải theo đúng tính chất của hành vi vi phạm và trình tự xử lý kỷ luật lao động. Theo đó, phạt tiền và cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động là hành vi bị nghiêm cấm. 

Trên thực tế, hình thức phạt tiền có thể được thể hiện dưới nhiều cách khác nhau, chẳng hạn thu tiền đối với người lao động đi muộn, vi phạm đồng phục, không hoàn thành chỉ tiêu hoặc có sai sót trong quá trình làm việc. Tuy nhiên, nếu bản chất của khoản thu là để xử lý hành vi vi phạm của người lao động thì doanh nghiệp có thể bị xác định là dùng hình thức phạt tiền thay việc xử lý kỷ luật lao động. Tương tự, doanh nghiệp không được tự ý cắt tiền lương của người lao động như một biện pháp xử lý vi phạm. 

Điều 127 Bộ luật Lao động 2019 xác định rõ phạt tiền, cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động là hành vi bị nghiêm cấm. Vì vậy, nội quy lao động, quy chế nội bộ hoặc quy định của doanh nghiệp không được đặt ra hình thức xử lý kỷ luật bằng cách phạt tiền người lao động. Việc doanh nghiệp đã quy định hình thức phạt tiền trong nội quy hoặc được người lao động biết trước cũng không làm cho hình thức này trở thành hình thức xử lý kỷ luật lao động hợp pháp.

Doanh nghiệp phạt tiền người lao động bị xử phạt như thế nào?

Mức xử phạt đối với hành vi dùng hình thức phạt tiền hoặc cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động được quy định tại điểm b khoản 3 Điều 19 Nghị định 12/2022/NĐ-CP. Theo đó, người sử dụng lao động có hành vi dùng hình thức phạt tiền hoặc cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng - mức phạt này được áp dụng đối với cá nhân. Mặt khác, khoản 1 Điều 6 Nghị định 12/2022/NĐ-CP quy định mức phạt tiền đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân. 

Do đó, trường hợp doanh nghiệp là tổ chức có hành vi phạt tiền hoặc cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động thì mức phạt có thể từ 40.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn phải hoàn trả lại khoản tiền đã thu. Ngoài hình thức phạt tiền, điểm d khoản 4 Điều 19 Nghị định 12/2022/NĐ-CP còn quy định biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi dùng hình thức phạt tiền hoặc cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động. Theo đó, người sử dụng lao động vi phạm bị buộc phải trả lại khoản tiền đã thu và/ hoặc trả đủ tiền lương cho người lao động - biện pháp khắc phục hậu quả được áp dụng tương ứng với hành vi vi phạm. 

Khi người lao động vi phạm, doanh nghiệp được xử lý bằng hình thức nào?

Khi người lao động có hành vi vi phạm, doanh nghiệp chỉ được áp dụng các hình thức xử lý kỷ luật lao động quy định tại Điều 124 Bộ luật Lao động 2019. Tùy thuộc vào hành vi vi phạm và căn cứ được quy định trong nội quy lao động, doanh nghiệp có thể áp dụng một hoặc kết hợp một trong các các hình thức sau bao gồm: khiển trách, kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng, cách chức, sa thải. Doanh nghiệp không được tự bổ sung hình thức phạt tiền hoặc cắt lương vào các hình thức xử lý kỷ luật lao động nêu trên. 

Bên cạnh đó, doanh nghiệp không được xử lý hành vi không có trong nội quy lao động. Cụ thể, theo Điều 127 Bộ luật Lao động 2019 không chỉ cấm việc phạt tiền, cắt lương mà còn nghiêm cấm xử lý kỷ luật lao động đối với hành vi không có căn cứ. Theo đó, doanh nghiệp không được xử lý kỷ luật lao động nếu hành vi vi phạm:

• Không được quy định trong nội quy lao động;

• Không được thỏa thuận trong hợp đồng lao động đã giao kết;

• Pháp luật về lao động không có quy định.

Điều này có nghĩa là doanh nghiệp không thể tùy ý xác định một hành vi là vi phạm rồi áp dụng hình thức xử lý đối với người lao động. Trước khi xử lý, doanh nghiệp cần đối chiếu hành vi của người lao động với nội quy lao động, hợp đồng lao động và các quy định có liên quan. Nếu hành vi không thuộc các trường hợp đã được quy định thì doanh nghiệp không được xử lý kỷ luật lao động, đồng thời việc thực hiện xử lý phải được thực hiện trong thời hiệu theo quy định tại Điều 123 Bộ luật Lao động 2019 là 06 tháng hoặc 12 tháng kể từ ngày xảy ra hành vi vi phạm với từng trường hợp cụ thể.

Kết luận

Doanh nghiệp không được phạt tiền hoặc cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động. Khi người lao động có hành vi vi phạm, doanh nghiệp chỉ được áp dụng các hình thức xử lý kỷ luật lao động gồm khiển trách, kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng, cách chức hoặc sa thải theo Điều 124 Bộ luật Lao động 2019. 

Hành vi phạt tiền hoặc cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động có thể khiến doanh nghiệp bị phạt từ 40.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng. Đồng thời, doanh nghiệp còn bị buộc trả lại khoản tiền đã thu hoặc trả đủ tiền lương cho người lao động. Ngoài ra, việc xử lý kỷ luật lao động phải có căn cứ trong nội quy lao động, hợp đồng lao động hoặc quy định của pháp luật và phải được thực hiện trong thời hiệu xử lý kỷ luật lao động. Đối với hành vi doanh nghiệp phạt tiền người lao động, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính là 01 năm.