TỔNG RÀ SOÁT VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT: TỪ ĐÒI HỎI THỰC TIỄN ĐẾN ĐỘT PHÁ THỂ CHẾ VÀ BÀI HỌC CHO DOANH NGHIỆP

1. ĐỢT "TỔNG KIỂM KÊ" PHÁP LÝ NÀY LÀ GÌ?

Theo báo cáo tại buổi làm việc, riêng Bộ VH-TT&DL đã thực hiện rà soát sơ bộ 301 VBQPPL, trong đó kiến nghị:

• Sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ một phần: 46 văn bản;

• Thay thế toàn bộ: 9 văn bản;

• Bãi bỏ toàn bộ: 16 văn bản;

• Đề xuất ban hành mới: 12 văn bản (trong đó có 2 văn bản đề xuất ở cấp độ có hiệu lực pháp lý cao hơn).

Như vậy, có tới 71/301 văn bản (chiếm gần 24%) cần phải xử lý. Con số này phản ánh hai thực tế quan trọng:

1. Sự "cồng kềnh" và chồng chéo của hệ thống pháp luật: Việt Nam đang sở hữu một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật vô cùng đồ sộ nhưng cũng không kém phần phức tạp. Việc một bộ ngành quản lý đa lĩnh vực (từ di sản, nghệ thuật, điện ảnh đến thể thao, du lịch) gặp phải tình trạng văn bản chồng chéo, mâu thuẫn là điều khó tránh khỏi.

2. Quyết tâm loại bỏ "điểm nghẽn thể chế": Hoạt động rà soát lần này không dừng lại ở góc độ hình thức hay báo cáo phong trào, mà được thực hiện với tinh thần "làm cho chính mình", không làm qua chuyện, không làm đối phó (như khẳng định của Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Trịnh Thị Thủy).

2. PHÂN TÍCH TƯ DUY LẬP PHÁP MỚI TỪ CHỈ ĐẠO CỦA LÃNH ĐẠO BỘ TƯ PHÁP

Chỉ đạo của Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh đã phác họa rõ nét tư duy làm luật tiên tiến, tiệm cận với chuẩn mực quản trị hiện đại. Cụ thể bao gồm 3 trụ cột chính:

a. Thực tiễn là trung tâm của hoàn thiện thể chế

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh: “Luật pháp phải điều chỉnh từ thực tiễn, nó phải đúc kết từ thực tiễn thì mới phát huy được nguồn lực”.

Trong nhiều năm qua, một số quy định pháp luật được ban hành mang tính "quản lý thuần túy", đặt nặng tư duy "không quản được thì cấm" hoặc xa rời thực tiễn thị trường. Việc đưa thực tiễn làm trung tâm đòi hỏi cơ quan làm luật phải lắng nghe "hơi thở" của nền kinh tế, biến các vướng mắc của người dân và doanh nghiệp thành "đầu vào" (input) chất lượng cho quy trình lập pháp.

b. Chuyển từ "Cơ chế Quản lý" sang "Cơ chế Kiến tạo và Phát triển"

Một điểm nhấn đặc biệt trong buổi làm việc là đề nghị nghiên cứu kỹ các cơ chế thử nghiệm (Sandbox), mô hình hợp tác công - tư (PPP) trong các lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể thao và du lịch.

Pháp luật không chỉ xây dựng nên "hàng rào" để giám sát, mà quan trọng hơn, pháp luật phải tạo ra "hành lang" an toàn để khơi thông các nguồn lực xã hội. Việc gợi mở cơ chế PPP hay Sandbox trong các ngành kinh tế dịch vụ/văn hóa cho thấy sự cởi mở về mặt thể chế, mở đường cho các dòng vốn tư nhân đầu tư vào các hạ tầng văn hóa - thể thao vốn trước đây phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách nhà nước.

c. Đo lường hiệu quả bằng "Đầu ra cụ thể" (Output-oriented)

Đoàn kiểm tra Bộ Tư pháp yêu cầu kết quả tổng rà soát không được "nằm trên giấy" dưới dạng báo cáo. Đến thời điểm kiểm tra tiếp theo, phải thống kê được bao nhiêu văn bản đã thực sự được sửa đổi, bãi bỏ hoặc ban hành mới. Tinh thần làm việc hướng đến kết quả thực chất này sẽ loại bỏ tình trạng "ngâm" hồ sơ, hứa hẹn tạo ra những chuyển biến nhanh chóng trong thực thi pháp luật.

3. TÁC ĐỘNG ĐẾN DOANH NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ - KINH DOANH

Đối với cộng đồng doanh nghiệp – đặc biệt là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Du lịch, Giải trí, Truyền thông, Đào tạo Thể thao, Bất động sản nghỉ dưỡng và Công nghiệp văn hóa – đợt tổng rà soát này mang lại những tín hiệu hết sức tích cực:

1. Giảm thiểu rủi ro pháp lý do văn bản mâu thuẫn: Tình trạng "luật này cho phép nhưng nghị định/thông tư khác lại cấm" hoặc "mỗi bộ ngành hiểu một kiểu" là rào cản lớn nhất của các nhà đầu tư. Việc chuẩn hóa và loại bỏ các văn bản hết hiệu lực/chồng chéo sẽ mang lại môi trường pháp lý minh bạch, dự đoán được (predictable).

2. Cắt giảm chi phí tuân thủ (Compliance Costs): Khi các thủ tục hành chính cồng kềnh, tầng nấc trung gian được bãi bỏ, thời gian và chi phí xin cấp phép của doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể.

3. Mở ra các cơ hội đầu tư mới: Các đề xuất về cơ chế thí điểm/hợp tác công - tư (PPP) trong quản lý, vận hành các công trình văn hóa, thể thao, di sản... sẽ tạo ra dư địa kinh doanh rất lớn cho các nhà đầu tư tư nhân có năng lực quản trị.

4. DOANH NGHIỆP CẦN LÀM GÌ NGAY HÔM NAY?

Là đơn vị đồng hành cùng sự phát triển của doanh nghiệp, chúng tôi khuyến nghị quý doanh nghiệp và nhà đầu tư chủ động thực hiện các bước sau:

• Chủ động phản ánh vướng mắc ("Tạo đầu vào cho thể chế"): Đợt tổng rà soát đang trong giai đoạn tham vấn các đối tượng chịu tác động, hiệp hội ngành nghề và chuyên gia. Doanh nghiệp không nên thụ động chờ đợi luật thay đổi mà cần tích cực tổng hợp các "điểm nghẽn" thực tế trong quá trình hoạt động để phản ánh thông qua các Hiệp hội hoặc gửi trực tiếp tới các Bộ, ngành.

• Rà soát lại danh mục tuân thủ pháp lý của doanh nghiệp: Khi các văn bản quy phạm pháp luật có sự thay đổi lớn (sửa đổi, bãi bỏ, thay thế 24% số văn bản), các quy trình vận hành nội bộ, hợp đồng, giấy phép của doanh nghiệp cũng cần được cập nhật tương ứng để tránh rủi ro pháp lý do sử dụng quy định đã hết hiệu lực.

• Đón đầu các cơ hội đầu tư từ thể chế mới: Theo dõi sát các dự thảo văn bản mới liên quan đến cơ chế Sandbox, PPP hoặc khuyến khích xã hội hóa trong lĩnh vực hoạt động của mình để chuẩn bị phương án kinh doanh và nguồn lực đầu tư phù hợp.