Nghị định số 137/2026/NĐ-CP ngày 07/4/2026 quy định về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp

Theo nội dung của Nghị định, hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp được hiểu là hình thức kinh doanh sử dụng mạng lưới người tham gia nhiều cấp, trong đó người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thưởng hoặc các lợi ích kinh tế khác từ kết quả kinh doanh của bản thân và của những người trong mạng lưới. Trên cơ sở đó, Nghị định quy định toàn diện các nội dung liên quan, bao gồm đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp, quản lý doanh nghiệp và người tham gia, tổ chức hoạt động kinh doanh, thực hiện ký quỹ cũng như trách nhiệm quản lý nhà nước đối với lĩnh vực này. Đối tượng áp dụng không chỉ bao gồm doanh nghiệp bán hàng đa cấp và người tham gia mà còn mở rộng tới đầu mối tại địa phương, đào tạo viên và các tổ chức, cá nhân có liên quan. 

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định là việc giới hạn rõ phạm vi kinh doanh theo phương thức đa cấp. Theo đó, hoạt động này chỉ được phép thực hiện đối với hàng hóa, trong khi mọi hình thức kinh doanh đa cấp đối với đối tượng không phải là hàng hóa đều bị cấm, trừ khi có quy định pháp luật khác. Đồng thời, Nghị định cũng liệt kê cụ thể các loại hàng hóa không được phép kinh doanh theo phương thức đa cấp, bao gồm thuốc, thiết bị y tế, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, các loại hóa chất nguy hiểm hoặc hạn chế sử dụng, cũng như các sản phẩm nội dung số. Quy định này nhằm hạn chế rủi ro và ngăn chặn các hành vi lợi dụng mô hình đa cấp trong các lĩnh vực nhạy cảm.

Bên cạnh việc quy định phạm vi hoạt động, Nghị định còn xác định rõ các hành vi bị nghiêm cấm nhằm kiểm soát chặt chẽ hoạt động bán hàng đa cấp. Theo đó, doanh nghiệp không được yêu cầu người tham gia phải đặt cọc hoặc mua hàng để được tham gia mạng lưới, không được trả thưởng chủ yếu dựa trên việc lôi kéo người khác tham gia, cũng như không được cung cấp thông tin gian dối về lợi ích kinh tế. Ngoài ra, việc duy trì nhiều vị trí kinh doanh để hưởng lợi hoặc tổ chức mạng lưới theo mô hình kim tự tháp biến tướng cũng bị nghiêm cấm. Những quy định này thể hiện rõ định hướng của Nhà nước trong việc ngăn chặn các hành vi trục lợi và bảo vệ người tham gia. 

Để được phép hoạt động, doanh nghiệp bán hàng đa cấp phải đáp ứng hàng loạt điều kiện chặt chẽ. Trước hết, doanh nghiệp phải được thành lập hợp pháp tại Việt Nam và không thuộc trường hợp đã từng bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp. Đồng thời, các cá nhân giữ vai trò quản lý như chủ sở hữu, thành viên, cổ đông hoặc người đại diện theo pháp luật cũng không được từng tham gia quản lý doanh nghiệp đa cấp bị thu hồi giấy phép trước đó. Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải thực hiện ký quỹ tại ngân hàng, xây dựng hệ thống hợp đồng tham gia, quy tắc hoạt động và kế hoạch trả thưởng minh bạch, đồng thời có hệ thống công nghệ thông tin để quản lý mạng lưới và cung cấp thông tin công khai. Đối với doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài, yêu cầu bổ sung là nhà đầu tư phải có ít nhất ba năm kinh nghiệm hoạt động đa cấp tại một quốc gia hoặc vùng lãnh thổ khác. 

Nghị định cũng đặt ra các quy định cụ thể đối với người tham gia bán hàng đa cấp. Theo đó, người tham gia phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ và ký kết hợp đồng bằng văn bản với doanh nghiệp. Đồng thời, một số đối tượng không được phép tham gia, bao gồm những người đang chấp hành hình phạt tù, người có tiền án liên quan đến các hành vi chiếm đoạt tài sản hoặc vi phạm pháp luật về kinh doanh đa cấp, người nước ngoài không có giấy phép lao động hợp pháp tại Việt Nam, cũng như cán bộ, công chức, sĩ quan theo quy định của pháp luật. Quy định này nhằm đảm bảo tính minh bạch và hạn chế rủi ro pháp lý trong hoạt động của mạng lưới đa cấp.

Liên quan đến quan hệ giữa doanh nghiệp và người tham gia, Nghị định yêu cầu việc ký kết hợp đồng phải được thực hiện bằng văn bản, trong đó quy định đầy đủ thông tin về các bên, nội dung hoạt động, quyền và nghĩa vụ, cũng như kế hoạch trả thưởng. Đồng thời, người tham gia phải được đào tạo cơ bản trước khi bắt đầu hoạt động, với nội dung bao gồm kiến thức pháp luật, quy tắc hoạt động và các quy định liên quan đến bán hàng đa cấp. Việc đào tạo này nhằm nâng cao nhận thức pháp lý và đảm bảo người tham gia hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ của mình trong hệ thống. 

Một nội dung quan trọng khác là quy định về ký quỹ nhằm đảm bảo nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp bán hàng đa cấp phải ký quỹ tại ngân hàng với mức tối thiểu theo quy định để đảm bảo thực hiện các nghĩa vụ phát sinh trong quá trình hoạt động. Khoản ký quỹ này có thể được sử dụng trong các trường hợp cần thiết như xử lý vi phạm hoặc bảo vệ quyền lợi của người tham gia khi doanh nghiệp không thực hiện đúng cam kết. 

Về phía cơ quan quản lý, Nghị định phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp. Bộ Công Thương là cơ quan chủ trì quản lý nhà nước đối với hoạt động bán hàng đa cấp trên phạm vi toàn quốc, trong khi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm quản lý tại địa phương, bao gồm việc tiếp nhận hồ sơ đăng ký, kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm. Các bộ, ngành khác có trách nhiệm phối hợp theo chức năng nhằm đảm bảo hiệu quả quản lý và giám sát hoạt động này. 

Nghị định số 137/2026/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Việc ban hành Nghị định mới được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường tính minh bạch và kiểm soát chặt chẽ hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp, qua đó hạn chế các biến tướng tiêu cực và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người tiêu dùng cũng như người tham gia.