Tranh chấp đặt cọc: Xác định thời hiệu theo từng yêu cầu khởi kiện

Đăng lúc Thứ tư - 04/11/2026 23:35 bởi Hanel NAN

Yêu cầu đòi lại tài sản đặt cọc, yêu cầu phạt cọc và yêu cầu tuyên bố giao dịch đặt cọc vô hiệu có cách áp dụng thời hiệu khác nhau. Vì vậy, khi phát sinh tranh chấp, các bên cần xác định cụ thể nội dung yêu cầu Tòa án giải quyết để đối chiếu đúng quy định pháp luật.

Điều 8 Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐTP hướng dẫn việc áp dụng thời hiệu trong giải quyết tranh chấp về đặt cọc trên cơ sở phân biệt từng loại yêu cầu. Các quy định được dẫn chiếu gồm Điều 429, Điều 132 và khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015.

1. Phân loại yêu cầu để xác định thời hiệu

Theo Điều 8 Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐTP, việc áp dụng thời hiệu đối với tranh chấp đặt cọc được xác định như sau:

Nội dung yêu cầu	Quy định về thời hiệu
Phạt cọc, bồi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ hoặc yêu cầu khác về hợp đồng đặt cọc	Áp dụng Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015 và luật khác có liên quan; thời hiệu theo Điều 429 là 03 năm
Tuyên bố giao dịch đặt cọc vô hiệu	Áp dụng Điều 132 Bộ luật Dân sự 2015; thời hiệu là 02 năm hoặc không bị hạn chế, tùy căn cứ vô hiệu
Đòi lại tài sản đặt cọc	Không áp dụng thời hiệu khởi kiện theo khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015

Như vậy, việc tranh chấp cùng phát sinh từ một giao dịch đặt cọc không đồng nghĩa với việc mọi yêu cầu đều có chung một thời hiệu. Nội dung yêu cầu giải quyết là căn cứ để xác định quy định tương ứng.

2. Đòi lại tài sản đặt cọc không áp dụng thời hiệu khởi kiện

Khoản 2 Điều 8 Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐTP hướng dẫn Tòa án không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu đòi lại tài sản đặt cọc theo khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015.

Khoản 2 Điều 155 quy định trường hợp không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với:

“Yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.”

Theo hướng dẫn này, cần phân biệt yêu cầu đòi lại tài sản đặt cọc với yêu cầu phạt cọc hoặc bồi thường thiệt hại. Quy định không áp dụng thời hiệu đối với việc đòi lại tài sản đặt cọc không đồng thời được áp dụng cho các yêu cầu còn lại.

3. Thời hiệu đối với yêu cầu phạt cọc, bồi thường thiệt hại

Khoản 1 Điều 8 Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐTP dẫn chiếu đến Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015 và luật khác có liên quan đối với các yêu cầu:

Phạt cọc;
Bồi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ;
Yêu cầu khác về hợp đồng đặt cọc.

Theo Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.

Do đó, khi xác định thời hiệu theo Điều 429, cần làm rõ thời điểm người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết về việc quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Không mặc nhiên lấy ngày xác lập giao dịch đặt cọc làm thời điểm bắt đầu tính thời hiệu cho mọi trường hợp.

4. Thời hiệu yêu cầu tuyên bố giao dịch đặt cọc vô hiệu

Đối với yêu cầu tuyên bố giao dịch đặt cọc vô hiệu, khoản 1 Điều 8 Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng Điều 132 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, thời hiệu phụ thuộc vào căn cứ làm giao dịch vô hiệu.

Các trường hợp áp dụng thời hiệu 02 năm

Khoản 1 Điều 132 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu tại các Điều 125, 126, 127, 128 và 129 là 02 năm. Thời điểm bắt đầu tính được xác định riêng cho từng trường hợp:

Trường hợp	Thời điểm bắt đầu tính thời hiệu 02 năm
Giao dịch do người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự xác lập, thực hiện — Điều 125	Kể từ ngày người đại diện của những người này biết hoặc phải biết người được đại diện tự mình xác lập, thực hiện giao dịch
Giao dịch vô hiệu do bị nhầm lẫn hoặc bị lừa dối — Điều 126, Điều 127	Kể từ ngày người bị nhầm lẫn, bị lừa dối biết hoặc phải biết giao dịch được xác lập do bị nhầm lẫn, do bị lừa dối
Giao dịch vô hiệu do bị đe dọa, cưỡng ép — Điều 127	Kể từ ngày người có hành vi đe dọa, cưỡng ép chấm dứt hành vi đe dọa, cưỡng ép
Giao dịch vô hiệu do người xác lập không nhận thức và làm chủ được hành vi của mình — Điều 128	Kể từ ngày người không nhận thức và làm chủ được hành vi của mình xác lập giao dịch
Giao dịch vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức — Điều 129	Kể từ ngày giao dịch dân sự được xác lập

Theo khoản 2 Điều 132 Bộ luật Dân sự 2015, hết thời hiệu quy định tại khoản 1 Điều này mà không có yêu cầu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu thì giao dịch dân sự có hiệu lực.

Các trường hợp không bị hạn chế thời hiệu

Khoản 3 Điều 132 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu không bị hạn chế đối với:

Điều 123: Giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội;
Điều 124: Giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo.

Vì vậy, trước khi xác định thời hiệu yêu cầu tuyên bố giao dịch đặt cọc vô hiệu, cần làm rõ căn cứ vô hiệu được viện dẫn. Mốc 02 năm chỉ áp dụng đối với các trường hợp thuộc khoản 1 Điều 132, không áp dụng chung cho mọi yêu cầu tuyên bố giao dịch đặt cọc vô hiệu.

Tags: thời hiệu khởi kiện, hợp đồng đặt cọc